• Wat gebeurde er in 1943?
    Information
    01 januari 1943
    Wat gebeurde er in 1943?
    Kamp Vught wordt in gebruik genomen en vanuit de Hollandsche Schouwburg worden de eerste Joden er naartoe gebracht.
    W...
  • Het Apeldoornsche Bosch: 'Nooit heb ik wat ons is ontnomen, zo bitter, bitter liefgehad'
    Information
    21 januari 1943
    Apeldoornsche Bosch
    Joods-psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch door de Duitsers ontruimd
    H...
  • Haagse weeskinderen op Kasteel Enghuizen
    Information
    29 januari 1943
    Haagse weeskinderen op Kasteel Enghuizen
    Op 29 januari 1943 komen 120 Haagse weeskinderen aan op kasteel Enghuizen in Hummelo, omdat hun onderkomen is gevorderd door de overheid. Ze blijven er tot aan het einde van de oorlog.
    H...
  • Universiteit Nijmegen, bron van verzet, sluit deuren; studenten duiken onder
    Information
    11 april 1943
    Nijmeegse universiteit sluit de deuren
    Na weigering om de studenten een loyaliteitsverklaring voor te leggen ziet de rector-magnificus zich in april 1943 gedwongen om alle colleges te staken en de universiteit in Nijmegen te sluiten.
    U...
  • 'Als ze van tevoren geweten hadden hoe groot de gevolgen van de staking waren, hadden ze het nooit gedaan'
    Information
    29 april 1943
    April-meistaking in Gelderland
    Bij diverse grote bedrijven in Gelderland wordt op 29 april en de dagen er na gestaakt uit protest tegen het besluit van de bezetter die oud-militairen in krijgsgevangenschap wil nemen. Met voor sommige stakers fatale gevolgen.
    '...
  • Vliegveld Deelen: centrum van de Duitse Nachtjagd
    Information
    01 oktober 1943
    Diogenes-bunker operatief
    Na bijna een jaar bouwen is de grote bunker Diogenes bij Fliegerhorst Deelen klaar. Het onverwoestbare gebouw is een commandocentrum van de Duitse luchtverkeersleiding waar honderden mensen actief zijn.
    V...
  • Drie schoten en Jan Boes is niet meer: Silbertanne-moorden in Gelderland
    Information
    16 oktober 1943
    Eerste Silbertanne-moord Gelderland
    Nederlandse SS'ers vermoorden verzetsmensen die verdacht worden van betrokkenheid bij aanslagen op Duitsgezinde Hollanders. De daders bellen meestal aan bij de woning van het slachtoffer, vragen zijn naam en schieten direct.
    D...

NIJMEGEN - Rector-magnificus Bernardus Hermesdorf ziet zich in april 1943 genoodzaakt om de deuren van de Rooms Katholieke Universiteit in Nijmegen te sluiten. In het begin van de oorlog waren al enkele hoogleraren opgepakt vanwege 'Deutschfeindlichkeit' of hun buitenlandse afkomst, één van hen overleed in 1942 in Dachau, nu weigerde de universiteit om de studenten een loyaliteitsverklaring voor te leggen. Ondertekening zou in feite erkenning en steun aan de nazi's inhouden. Weigering zou werken in Duitsland betekenen.

Sluiting gemeld op briefje

Gevolg was het stopzetten van colleges, afgelasten van examens, tentamens en promoties, en dus sluiten van de deuren van de universiteit. Dat werd door de rector magnificus in een eenvoudig briefje meegedeeld.

bron: Radboud Universiteit

Baron-student als verzetsman

Net als andere universiteiten was ook de Nijmeegse een broeinest van verzet en wilden de Duitsers dat de kop indrukken. Namens de Katholieke Universiteit zat Jozef baron van Hövell van Wezeveld en Westerflier in de zogeheten Raad van Negen, de landelijke studentenverzetsorganisatie. De raad adviseerde studenten om onder te duiken en zo de Arbeitseinsatz te ontlopen. Uiteindelijk tekenden 3 van de 500 mannelijke studenten alsnog, maar het merendeel moest zich dus melden. 83 studenten waaronder Voorstenaar Hans Bornewasser gingen door de knieën voor het dreigement dat hun ouders zouden worden opgepakt en gingen de Arbeitseinsatz in. De andere mannen doken allemaal onder verspreid door heel het land, 40 studenten werden actief in het verzet en moesten dat soms met de dood bekopen. 

Arbeitseinsatz in Berlijn

Bornewasser kwam als dwangarbeider in een kabelfabriek in Berlijn terecht en maakte de verovering door de Russen mee. "Alles lag in puin en het stonk er naar lijken". De student werd er zo ziek dat hij pas in 1946 zijn studie weer kon oppakken. Na terugkomst moesten velen van de 83 voor een zuiveringscommissie verschijnen. De meesten kwamen er met een berisping vanaf, sommigen werden voor een lange periode uitgesloten van colleges omdat ze lid waren geweest van NSB, Nationaal Front of toch de loyaliteitsverklaring hadden ondertekend. Bornewasser was uiteindelijk naar Duitsland gegaan omdat zijn vader bekend was als schooldirecteur in Voorst en de man al op een lijst met gijzelaars zou staan. De universiteit ging na de bevrijding weer open, en rector Hermesdorf (die steeds een koffertje met kleren bij de hand had om te kunnen vluchten) werd nooit door de bezetter opgepakt of bedreigd. Bornewasser werd uiteindelijk hoogleraar kerkgeschiedenis, hij overleed in 2010.

Foto in de header: Rector Hermesdorf (Katholiek Documentatie Centrum)

Heeft u opmerkingen of aanvullingen op dit bericht? Mail dan met de redactie: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Of stuur ons direct een WhatsApp-bericht: 06 - 220 543 52

Deel op Facebook
Deel in je netwerk
Deel op Twitter
Deel met een vriend
Universiteit Nijmegen, bron van verzet, sluit deuren; studenten duiken onder - 75 Jaar Vrijheid, Op weg naar 2020