• Wat gebeurde er in 1943?
    Information
    01 januari 1943
    Wat gebeurde er in 1943?
    Kamp Vught wordt in gebruik genomen en vanuit de Hollandsche Schouwburg worden de eerste Joden er naartoe gebracht.
    W...
  • Het verzet pleegt een overval op het bevolkingsregister in Wageningen
    Information
    02 januari 1943
    Het verzet steelt het bevolkingsregister van Wageningen
    Een Wageningse verzetsgroep zorgt ervoor dat het bevolkingsregister van de gemeente wordt vernietigd. Het is de waarschijnlijk de eerste actie in zijn soort in Nederland.
    H...
  • Het Apeldoornsche Bosch: 'Nooit heb ik wat ons is ontnomen, zo bitter, bitter liefgehad'
    Information
    21 januari 1943
    Apeldoornsche Bosch
    Joods-psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch door de Duitsers ontruimd
    H...
  • Haagse weeskinderen op Kasteel Enghuizen
    Information
    29 januari 1943
    Haagse weeskinderen op Kasteel Enghuizen
    Op 29 januari 1943 komen 120 Haagse weeskinderen aan op kasteel Enghuizen in Hummelo, omdat hun onderkomen is gevorderd door de overheid. Ze blijven er tot aan het einde van de oorlog.
    H...
  • Universiteit Nijmegen, bron van verzet, sluit deuren; studenten duiken onder
    Information
    11 april 1943
    Nijmeegse universiteit sluit de deuren
    Na weigering om de studenten een loyaliteitsverklaring voor te leggen ziet de rector-magnificus zich in april 1943 gedwongen om alle colleges te staken en de universiteit in Nijmegen te sluiten.
    U...
  • 'Als ze van tevoren geweten hadden hoe groot de gevolgen van de staking waren, hadden ze het nooit gedaan'
    Information
    29 april 1943
    April-meistaking in Gelderland
    Bij diverse grote bedrijven in Gelderland wordt op 29 april en de dagen er na gestaakt uit protest tegen het besluit van de bezetter die oud-militairen in krijgsgevangenschap wil nemen. Met voor sommige stakers fatale gevolgen.
    '...
  • Vliegveld Deelen: centrum van de Duitse Nachtjagd
    Information
    01 oktober 1943
    Diogenes-bunker operatief
    Na bijna een jaar bouwen is de grote bunker Diogenes bij Fliegerhorst Deelen klaar. Het onverwoestbare gebouw is een commandocentrum van de Duitse luchtverkeersleiding waar honderden mensen actief zijn.
    V...
  • Drie schoten en Jan Boes is niet meer: Silbertanne-moorden in Gelderland
    Information
    16 oktober 1943
    Eerste Silbertanne-moord Gelderland
    Nederlandse SS'ers vermoorden verzetsmensen die verdacht worden van betrokkenheid bij aanslagen op Duitsgezinde Hollanders. De daders bellen meestal aan bij de woning van het slachtoffer, vragen zijn naam en schieten direct.
    D...

APELDOORN - Terwijl in de rest van Nederland de Joodse bevolking al vrijwel direct te maken krijgt met anti-Joodse maatregelen van de bezetter en een periode begint van dreiging, terreur, uitsluiting, vervolging en deportatie, leven de 1200 patiënten van de Joods-psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch begin 1943 nog in relatieve rust. Zoveel rust zelfs, dat de instelling aan de Zutphensestraat de bijnaam 'De Jodenhemel' krijgt omdat patiënten en personeel lange tijd het gevoel hebben veilig te zijn. Tot die noodlottige nacht van de 21ste januari 1943.

Bekijk het item dat 75 jaar vrijheid heeft uitgezonden over het Apeldoornsche Bosch

In het Apeldoornsche Bosch heerst de eerste jaren van de bezetting een relatieve rust. Weliswaar hebben de Duitsers op 1 april 1942 bepaald dat de instelling alle niet-Joodse personeelsleden moet ontslaan, maar die lege plekken worden snel opgevuld met Joods verplegend personeel uit met name Amsterdam. De nieuwkomers, de bewoners en het al aanwezige personeel voelen zich veilig voor deportatie en geven het Apeldoornsche Bosch haar bijnaam. 

Duitse overval

Aan die rust komt een abrupt eind als de Duitsers medio januari de instelling inspecteren; de opmaat naar de aanstaande deportatie die onder leiding staat van de hoge SS'er Aus der Fünten. De dag voor de deportatie dringen in de instelling geruchten door dat op het station van Apeldoorn een grote goederentrein klaarstaat. Ruim tweehonderd personeelsleden en patiënten kunnen nog vluchten maar voor de overigen is het te laat: in de nacht van 21 op 22 januari 1943 wordt de inrichting ontruimd. Ruim 12-honderd patiënten en vijftig verplegers worden, volgens getuigen deels naakt, in hun nachtkleding en in dwangbuizen in de trein geladen en linea recta naar Auschwitz vervoerd waar ze direct na aankomst zijn vermoord. 

Na de actie heeft de SS het gebouw in gebruik genomen als zogenoemd 'Erholungsheim' voor de Waffen-SS. 

Op de plek van de instelling is tegenwoordig ’s Heerenloo Apeldoorn gevestigd. Meerdere gedenktekens op het terrein verwijzen naar de tijd van de Joodse instelling en de deportatie. 

Jaarlijkse herdenking

Sinds april 1990 herinnert een monument in het Prinsenpark aan het drama van het Apeldoornsche Bosch. Het monument draagt een dichtregel van Ida Gerhardt: ''Nooit heb ik wat ons is ontnomen, zo bitter, bitter liefgehad'. Jaarlijks worden bij het monument de slachtoffers herdacht. 

Deel op Facebook
Deel in je netwerk
Deel op Twitter
Deel met een vriend