• 1943

    Wat gebeurde er in 1943?

    Kamp Vught wordt in gebruik genomen en vanuit de Hollandsche Schouwburg worden de eerste Joden er naartoe gebracht. Opstanden breken uit in het Joodse getto in Warschau.

    Lees alles over 1943
    1940
  • 2 Januari 1943

    Verzet steelt bevolkingsregister Wageningen

    In een goed georganiseerde operatie haalt het Wageningse verzet het bevolkingsregister van de gemeente weg en vernietigt de gegevens. Het is waarschijnlijk de eerste keer dat een dergelijke verzetsactie in Nederland wordt uitgevoerd.

    Lees dit verhaal
    1943
  • 21 Januari 1943

    Ontruiming Apeldoornsche Bosch

    De Ontruiming van Het Apeldoornsche Bosch vond plaats in de nacht van 21 op 22 januari 1943. De patiënten en een deel het personeel van de Joods-psychiatrische instellingen werden weggevoerd naar Auschwitz-Birkenau. Alle patiënten werden hier direct om het leven gebracht.

    Lees dit verhaal
    1943
  • 29 April 1943

    April-meistaking in Gelderland

    Bij diverse grote bedrijven in Gelderland wordt op 29 april en de dagen er na gestaakt uit protest tegen het besluit van de bezetter die oud-militairen in krijgsgevangenschap wil nemen. Met voor sommige stakers fatale gevolgen.

    Lees dit verhaal
    1943
  • 1 Oktober 1943

    Diogenes-bunker in gebruik

    Na bijna 1 jaar bouwen is de gigantische Diogenes-bunker in Schaarsbergen klaar. De Duitsers gebruiken het om met Nachtjagers de bommenwerpers van de geallieerden aan te vallen.

    Lees dit verhaal
    1943

APELDOORN - Terwijl in de rest van Nederland de Joodse bevolking al vrijwel direct te maken krijgt met anti-Joodse maatregelen van de bezetter en een periode begint van dreiging, terreur, uitsluiting, vervolging en deportatie, leven de 1200 patiënten van de Joods-psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch begin 1943 nog in relatieve rust. Zoveel rust zelfs, dat de instelling aan de Zutphensestraat de bijnaam 'De Jodenhemel' krijgt omdat patiënten en personeel lange tijd het gevoel hebben veilig te zijn. Tot die noodlottige nacht van de 21ste januari 1943.

Bekijk het item dat 75 jaar vrijheid heeft uitgezonden over het Apeldoornsche Bosch

In het Apeldoornsche Bosch heerst de eerste jaren van de bezetting een relatieve rust. Weliswaar hebben de Duitsers op 1 april 1942 bepaald dat de instelling alle niet-Joodse personeelsleden moet ontslaan, maar die lege plekken worden snel opgevuld met Joods verplegend personeel uit met name Amsterdam. De nieuwkomers, de bewoners en het al aanwezige personeel voelen zich veilig voor deportatie en geven het Apeldoornsche Bosch haar bijnaam. 

Duitse overval

Aan die rust komt een abrupt eind als de Duitsers medio januari de instelling inspecteren; de opmaat naar de aanstaande deportatie die onder leiding staat van de hoge SS'er Aus der Fünten. De dag voor de deportatie dringen in de instelling geruchten door dat op het station van Apeldoorn een grote goederentrein klaarstaat. Ruim tweehonderd personeelsleden en patiënten kunnen nog vluchten maar voor de overigen is het te laat: in de nacht van 21 op 22 januari 1943 wordt de inrichting ontruimd. Ruim 12-honderd patiënten en vijftig verplegers worden, volgens getuigen deels naakt, in hun nachtkleding en in dwangbuizen in de trein geladen en linea recta naar Auschwitz vervoerd waar ze direct na aankomst zijn vermoord. 

Na de actie heeft de SS het gebouw in gebruik genomen als zogenoemd 'Erholungsheim' voor de Waffen-SS. 

Op de plek van de instelling is tegenwoordig ’s Heerenloo Apeldoorn gevestigd. Meerdere gedenktekens op het terrein verwijzen naar de tijd van de Joodse instelling en de deportatie. 

Jaarlijkse herdenking

Sinds april 1990 herinnert een monument in het Prinsenpark aan het drama van het Apeldoornsche Bosch. Het monument draagt een dichtregel van Ida Gerhardt: ''Nooit heb ik wat ons is ontnomen, zo bitter, bitter liefgehad'. Jaarlijks worden bij het monument de slachtoffers herdacht. 

Deel op Facebook
Deel in je netwerk
Deel op Twitter
Deel met een vriend