• Wat gebeurde er in 1942?
    Information
    01 januari 1942
    Wat gebeurde er in 1942?
    In januari worden grote groepen Joodse mannen in speciale werkkampen in Nederland ondergebracht.
    W...
  • Titus Brandsma sterft in Dachau
    Information
    26 juli 1942
    Titus Brandsma overlijdt in concentratiekamp Dachau
    Pater Titus Brandsma ageert tegen de Duitse bezetter en wordt opgepakt en komt uiteindelijk in concentratiekamp Dachau terecht.
    T...
  • De hel van Ellecom
    Information
    03 september 1942
    Ontruiming Joodse werkkampen in Gelderland
    De Duitsers ontruimen de Joodse werkkampen en sturen de mannen naar Kamp Westerbork
    D...
  • 'Wie met Gods klokken schiet, die wint de oorlog niet'
    Information
    22 september 1942
    Duitsers roven kerkklokken
    Op 22 september worden de eerste kerkklokken door een aannemer in opdracht van de bezetter weggehaald. In totaal roven de Duitsers zo'n 4800 Nederlandse klokken voor hun oorlogsindustrie.
    '...
  • 2 oktober 1942: ontruiming Joodse werkkampen
    Information
    02 oktober 1942
    Ontruiming Joodse werkkampen
    De Ontruiming van Joodse werkkampen vond plaats in de nacht van 2 op 3 oktober 1942. Op de Joodse feestdag Jom Kipoer werden alle Joodse werkkampen ontruimd en de bewoners gedeporteerd naar kamp Westerbork.
    2...
  • Jodenjacht in Gelderland: de nacht dat honderden Joden worden afgevoerd naar Westerbork
    Information
    17 november 1942
    Grote razzia in Gelderland, honderden Joden opgepakt
    Eén van de grootste razzia's die in Gelderland werd gehouden vindt plaats van 17 op 18 november. In de Achterhoek maar ook in Arnhem, Nijmegen, Apeldoorn en Tiel worden grote groepen Joodse mensen opgepakt en naar Westerbork gestuurd.
    J...
  • Tante Riek, moeder van alle onderduikers
    Information
    25 november 1942
    Oprichting van LO
    De Winterswijkse verzetsvrouw Heleen Kuipers-Rietberg (Tante Riek) richt samen met dominee Frits Slomp de Landelijke organisatie voor Hulp aan Onderduikers op.
    T...
  • Kitty de Wijze vermoord in Auschwitz
    Information
    15 december 1942
    Kitty de Wijze sterft in concentratiekamp
    De Nijmeegse Kitty de Wijze (22) wordt tijdens een razzia opgepakt en naar Auschwitz gebracht. Daar wordt ze direct na aankomst vermoord.
    K...
  • De eerste Joden komen aan in het interneringskamp in Barneveld
    Information
    17 december 1942
    Eerste Joden komen aan in kamp Barneveld
    De Barneveldgroep komt in december 1942 naar De Veluwe. Het was een groep prominente joden die waren vrijgesteld van Arbeitseinsatz en deportatie. Zij werden ondergebracht in kasteel 'De Schaffelaar' en villa 'De Biezen' in Barneveld. Op 29 september 1943 werd de Barneveldgroep toch op transport naar Westerbork gesteld.
    D...

BARNEVELD - Het is 17 december 1942, de eerste Joden die op de zogenaamde Lijst Frederiks staan, komen aan in Barneveld. Ze worden ondergebracht in Huize de Schaffelaar, een 19e eeuws kasteel dat dan al een poosje leegstaat. In totaal zijn er 468 Joden in de Schaffelaar geïnterneerd, ze lijken hier veilig te zijn voor deportatie naar het oosten.

In 1941 en 1942 zoeken Nederlandse Joden naarstig naar manieren om onder de verplichte Arbeidsinzet in het oosten uit te komen. Sommigen duiken onder, anderen proberen op zogenaamde vrijstellingslijsten te komen. Een daarvan is de zogenaamde Lijst Frederiks, genoemd naar de Secretaris-Generaal van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Er staan 'verdienstelijke Joodse Nederlanders' op, vooral wetenschappers, kunstenaars, musici, artsen en industriëlen. In de praktijk blijkt 'verdienstelijk' ruim interpretabel en komt het vooral neer op Vitamine R: goede relaties hebben.

Foto-ansicht Gemeentearchief Barneveld

Eigen huisraad

In eerste instantie mogen de mensen op de Lijst Frederiks in hun eigen huis blijven wonen en hebben ze een verklaring dat ze zijn vrijgesteld van transport. Maar in de winter van 1942/43 komen ze naar Barneveld. De eersten komen aan op 17 december. Een aantal families neemt de complete huisraad mee, wat zeer welkom is, want tot de komst van de Joden heeft Huize de Schaffelaar een poos leeggestaan. Er is dan ook niet genoeg meubilair voorhanden. Ook in het voormalige werkverschaffingskamp De Biezen, ook in Barneveld, komen Joden van de Lijst Frederiks terecht.

Zo normaal mogelijk proberen ze hun leven te blijven leven. De Barnevelders, zoals de groep gaat heten, proberen hun eigen leven zoveel mogelijk te imiteren. Zo geven de leden van het Concertgebouworkest huiskamerconcerten, worden er lezingen gehouden en gaan de kinderen er naar school. Volgens een lid van de Barneveldgroep was het culturele leven er uniek: "Als je wat wilde, dan zocht je anderen die hetzelfde wilden en een bekwame leraar erbij." 

Een diner in huize De Biezen - villabouchiena.nl 

Beide Joodse tehuizen in Barneveld staan onder leiding van een Nederlandse commandant en worden bewaakt door Nederlanders. Die worden niet door de Duitsers of een van de ministeries betaald, maar van het geld dat de Barneveld-joden zelf hebben moeten betalen na aankomst. Ook het voedsel en andere benodigdheden zijn uit dit potje betaald. Als het begin 1943 op is, wordt gebruik gemaakt van Joodse tegoeden bij de naziroofbank Lippmann-Rosenthal.

Hoewel hen is toegezegd dat ze niet naar het oosten gedeporteerd zullen worden, houden de nazi's zich niet aan hun belofte. Op 29 september 1943 worden ze afgevoerd naar Westerbork. Lees hier hoe het de Barneveldjoden daarna vergaan is.

Deel op Facebook
Deel in je netwerk
Deel op Twitter
Deel met een vriend
De eerste Joden komen aan in het interneringskamp in Barneveld - 75 Jaar Vrijheid, Op weg naar 2020