• Wat gebeurde er in 1942?
    Information
    01 januari 1942
    Wat gebeurde er in 1942?
    In januari worden grote groepen Joodse mannen in speciale werkkampen in Nederland ondergebracht.
    W...
  • Titus Brandsma sterft in Dachau
    Information
    26 juli 1942
    Titus Brandsma overlijdt in concentratiekamp Dachau
    Pater Titus Brandsma ageert tegen de Duitse bezetter en wordt opgepakt en komt uiteindelijk in concentratiekamp Dachau terecht.
    T...
  • De hel van Ellecom
    Information
    03 september 1942
    Ontruiming Joodse werkkampen in Gelderland
    De Duitsers ontruimen de Joodse werkkampen en sturen de mannen naar Kamp Westerbork
    D...
  • 'Wie met Gods klokken schiet, die wint de oorlog niet'
    Information
    22 september 1942
    Duitsers roven kerkklokken
    Op 22 september worden de eerste kerkklokken door een aannemer in opdracht van de bezetter weggehaald. In totaal roven de Duitsers zo'n 4800 Nederlandse klokken voor hun oorlogsindustrie.
    '...
  • 2 oktober 1942: ontruiming Joodse werkkampen
    Information
    02 oktober 1942
    Ontruiming Joodse werkkampen
    De Ontruiming van Joodse werkkampen vond plaats in de nacht van 2 op 3 oktober 1942. Op de Joodse feestdag Jom Kipoer werden alle Joodse werkkampen ontruimd en de bewoners gedeporteerd naar kamp Westerbork.
    2...
  • Jodenjacht in Gelderland: de nacht dat honderden Joden worden afgevoerd naar Westerbork
    Information
    17 november 1942
    Grote razzia in Gelderland, honderden Joden opgepakt
    Eén van de grootste razzia's die in Gelderland werd gehouden vindt plaats van 17 op 18 november. In de Achterhoek maar ook in Arnhem, Nijmegen, Apeldoorn en Tiel worden grote groepen Joodse mensen opgepakt en naar Westerbork gestuurd.
    J...
  • Tante Riek, moeder van alle onderduikers
    Information
    25 november 1942
    Oprichting van LO
    De Winterswijkse verzetsvrouw Heleen Kuipers-Rietberg (Tante Riek) richt samen met dominee Frits Slomp de Landelijke organisatie voor Hulp aan Onderduikers op.
    T...
  • Kitty de Wijze vermoord in Auschwitz
    Information
    15 december 1942
    Kitty de Wijze sterft in concentratiekamp
    De Nijmeegse Kitty de Wijze (22) wordt tijdens een razzia opgepakt en naar Auschwitz gebracht. Daar wordt ze direct na aankomst vermoord.
    K...
  • De eerste Joden komen aan in het interneringskamp in Barneveld
    Information
    17 december 1942
    Eerste Joden komen aan in kamp Barneveld
    De Barneveldgroep komt in december 1942 naar De Veluwe. Het was een groep prominente joden die waren vrijgesteld van Arbeitseinsatz en deportatie. Zij werden ondergebracht in kasteel 'De Schaffelaar' en villa 'De Biezen' in Barneveld. Op 29 september 1943 werd de Barneveldgroep toch op transport naar Westerbork gesteld.
    D...

BEMMEL - Bemmel, 27 november 1943. Zomaar een plaats, zomaar een dag. Maar wel een dag waarop de Duitsers langskomen om de klokken van de Hervormde kerk mee te nemen. De klokken blijven nog even hangen om het huwelijk van het echtpaar SleiÍfer-Bruins in te luiden, maar daarna gaan ze onherroepelijk naar beneden.

De klokkenroof vloeide voort uit de zogeheten Metaalverordening die rijkscommissaris Seyss-Inquart op 23 juli 1942 had uitgevaardigd. Want de bezetter zat te springen om metaal en sleepte dat overal vandaan, dus ook uit de kerken. Op 22 september dat jaar werd de eerste klok door een Limburgse aannemer uit een kerk in Hoensbroek gehaald.

 

Kerken zijn in tijden van oorlog sowieso favoriete plekken om brons vandaan te halen om kanonnen en ander wapentuig te kunnen gieten. Dat gebeurde al eeuwen geleden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog gingen zo'n 65.000 klokken de smeltovens in. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zouden zo'n 45.000 Duitse klokken zijn omgesmolten en nog eens 35.000 uit de bezette gebieden. 

Klokken duiken onder

Dat de maatregel niet lekker viel, werd snel duidelijk. Sommige parochies lieten hun klokken 'onderduiken'  de aartsbisschoppen lieten hun parochies de klokken zo goed mogelijk categoriseren naar gewicht, jaartal en maker om zo historisch waardevolle klokken te beschermen. De bezetter had namelijk categorieën ingevoerd: klokken die meteen moesten worden meegenomen en historisch belangrijke klokken die (nog even) mochten blijven hangen.  

Klok van de Bemmelse kerk uit 1625 - Wikipedia

'Klokken tegen bolsjewieken' 

Seyss-Inquart reageerde op het verzet met de argumentatie 'liever geen klok meer in de kerk dan een bolsjewiek in de tuin'. Tijdens een rede op 10 oktober 1942 in Utrecht zei hij daarover: Gij weet, dat wij thans kerkklokken wegnemen. Dat is een volkomen natuurlijke maatregel. Het is steeds zo geweest, wellicht zelfs duizend jaar geleden, dat men in goede tijden de schatten in de kerk heeft geplaatst. Wanneer er dan oorlogen kwamen, werden kelken en monstransen weggenomen en als oorlogsschat gebruikt, om het vaderland te beschermen. (...) Het spreekt vanzelf dat wij ieder gram koper en tin mobiliseren. Wanneer thans de vraag tot mij gericht wordt: „Hoe kan ik dat doen?”, dan zou ik willen zeggen: Mijnheer, ik verwonder mij zeer dat gij niet vrijwillig gekomen zijt, om de Duitse soldaat dit koper aan te bieden, opdat hij het bolsjewisme van uw grenzen zal afhouden.'

Klokkenschip aan de grond

Woorden die niet overtuigden, maar het roven ging wel door. Tot laat in de oorlog zelfs. In de avond van 6 januari 1945 loopt bij Urk het schip 'Hoop van Zegen' op een zandbank nadat vuurtorenwachter Jacob Schraal met opzet het licht van de vuurtoren heeft gedoofd. Die sabotagedaad moet voorkomen dat het schip met 226 geroofde kerkklokken aan boord Duitsland bereikt. 

Duitse pogingen om het schip met de klokken te bergen worden eveneens gesaboteerd. De kostbare lading klokken wordt na de bevrijding geborgen, waarna de klokken weer terug gaan naar waar ze thuis horen.

Een gevleugelde kreet uit die tijd ontstaat in Groningen waar boze inwoners op hun geroofde klokken de tekst schrijven: 'Wie met Gods klokken schiet, die wint de oorlog niet'.

Klokkenroof Ede gefilmd door omwonende

Behoud en verlies

Overigens blijft een aantal kleinere klokken bewaard dankzij een besluit van 7 oktober 1943 van de Inspecteur van de Kunstbescherming. Iedere gemeente mocht één klok bewaren om te gebruiken bij alarm. Door deze maatregel zijn een groot aantal klokken met een gewicht van ten hoogste 150 kilo gespaard gebleven.

Na de bevrijding werden in Duitsland tal van klokken teruggevonden. Die zijn zoveel mogelijk weer teruggehaald naar de plek waar ze oorspronkelijk hingen. De Inspecteur becijferde na de oorlog dat 4793 Nederlandse klokken met een gewicht van bijna 2 miljoen kilo naar Duitsland zijn gebracht en omgesmolten; zo'n 4212 klokken, goed voor een dikke anderhalf miljoen kilo, bleef gespaard. 

Heeft u opmerkingen of aanvullingen op dit bericht? Mail dan met de redactie: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Of stuur ons direct een WhatsApp-bericht: 06 - 220 543 52

Deel op Facebook
Deel in je netwerk
Deel op Twitter
Deel met een vriend