• Wat gebeurde er in 1941?
    Information
    01 januari 1941
    Wat gebeurde er in 1941?
    Het Afrikakorps wordt door de Duitsers ingezet om de Italianen in het noorden van Afrika te hulp te schieten.
    W...
  • De Februaristaking: het enige openlijke verzet tegen de Jodenvervolging
    Information
    25 februari 1941
    Februaristaking, openlijk verzet tegen vervolging van Joden
    Na een oproep van de CPN na bruut geweld en een razzia in de Joodse buurt in Amsterdam gaan medewerkers van het openbaar vervoer, gemeentelijke diensten, metaalbedrijven en scheepsbouwers in het westen en midden van het land op 25 februari in staking.
    D...
  • Opening SS-Schule Avegoor
    Information
    01 mei 1941
    Opening SS-Schule Avegoor
    De Opening SS-Schule Avegoor vond plaats op 1 mei 1941, het landgoed werd gebruikt als opleidingskamp voor de Nederlandse SS. Van 3 september tot eind november 1942 werden er Joodse dwangarbeiders tewerkgesteld (Werkkamp Palästina). Na de slag om Arnhem werd het eerst een noodhospitaal en van 1945 tot 1949 een Bewarings- en interneringkamp.

    O...
  • Nijmegen heeft eerste NSB-kindertehuis: De Westerhelling
    Information
    30 juli 1941
    Mussert opent NSB-kindertehuis
    NSB-voorman Mussert knipt een lint door en opent daarmee in Nijmegen het eerste NSB-kindertehuis.
    N...
  • Eerste Jodenrazzia in Gelderland, 70 mannen afgevoerd naar Mauthausen
    Information
    07 oktober 1941
    Eerste Jodenrazzia in Gelderland
    Op 7 en 8 oktober houdt de Ordnungspolizei de eerste grote Jodenrazzia in Gelderland. Zeventig Joodse mannen worden uit hun huis gehaald en afgevoerd naar concentratiekamp Mauthausen. Zestig van de zeventig mannen worden er in oktober omgebracht.
    E...

AMSTERDAM - Opgekropte woede en frustratie over de toenemende repressie door de bezetter, het toenemend aantal anti-Joodse maatregelen, provocaties van de WA, de 'Weer Afdeling' van de NSB en de eerste brute razzia in de Amsterdamse Jodenbuurt leidden op 25 februari 1941 tot het eerste en enige openbare massale protest tegen de Jodenvervolging: de Februaristaking.

In februari 1941 was in Amsterdam de maat vol, na alle maatregelen van de Duitsers die Joden weerden uit openbare functies en vechtpartijen die werden uitgelokt door de WA, de knokploeg van de NSB. Bij een van die massale knokpartijen tussen de WA en Joodse mannen van een sport- en boksschool raakte de WA-man Koot zwaargewond. Hij overleed korte tijd later. Een prima alibi voor verdere wraaknemingen en provocaties.

Daarbij kwam een toenemende onrust in de Amsterdamse haven waar havenarbeiders te horen kregen dat ze in Duitsland tewerkgesteld zouden worden. Een brute razzia op de Joodse wijk op 22 en 23 februari, waarbij 427 jonge mannen werden mishandeld en afgevoerd, was de bekende druppel en leidde twee dagen later tot massaal verzet. 

(De stakingsoproep van 25 februari 1941, daarnaast: bijeengedreven Joodse mannen op het Jonas Daniël Meijerplein - Afbeeldingen publiek domein)

De oproep kwam van de illegale communistische CPN die in de nacht van 24 februari en in de ochtend van de 25e stakingspamfletten verspreidde aan de poort van bedrijven. Het openbaar vervoer en gemeentelijke diensten gingen in staking en ook bij metaalbedrijven en scheepsbouwers werd het werk neergelegd. Een dag later volgen stakingsacties in de Zaanstreek, Kennemerland, Hilversum, Utrecht en Weesp. Ook daar gingen duizenden mensen de straat op. 

Keiharde Duitse reactie 

De stakingen en demonstraties kwamen voor de Duitsers als een volslagen verrassing en de reactie was keihard. Talloze stakers werden gevangengenomen. Er vielen negen doden en tientallen zwaargewonden. De jacht op leden van de CPN werd verhevigd. In de dagen die volgden werd een aantal CPN'ers en verraden verzetsmensen gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte. Jan Campert wijdde er zijn beroemde gedicht Het Lied Der Achttien Dooden aan. Een aantal dagen eerder al was de Joodse communist Leen Schijveschuurder gefusilleerd nadat hij was betrapt tijdens het plakken van oproepen voor een nieuwe staking. Hij geldt als de eerste Nederlander die door de Duitsers werd gefusilleerd. 

Het Amsterdamse gemeentebestuur eiste dat de stakers weer aan het werk gingen. Desondanks kreeg de gemeente van de bezetter een boete opgelegd van 15 miljoen gulden. Ook andere plaatsen waar was gestaakt en gedemonstreerd, werden beboet. 

De dokwerker

(De Dokwerker - foto publiek domein)

Op het Jonas Daniël Meijerplein herinnert het beeld De Dokwerker uit 1952 aan de februaristaking. Die staking wordt sinds 1946 jaarlijks door de gemeente Amsterdam herdacht. Dat gebeurt ook in andere plaatsen waar werd gestaakt, zoals Hilversum en Zaandam. Daar doken onlangs enkele foto's op die gemaakt zijn tijdens de stakingsdagen. Bijzonder omdat er voor zover bekend amper foto's zijn uit de dagen van de staking. De Februaristaking geldt als het eerste en enige massale en openbare protest tegen de Jodenvervolging in bezet gebied. 

De 427 Joodse mannen die bij de razzia van februari 1941 werden opgepakt, werden gedeporteerd naar de concentratiekampen Mauthausen en Buchenwald en daar vermoord. 

 

 

Deel op Facebook
Deel in je netwerk
Deel op Twitter
Deel met een vriend
De Februaristaking: het enige openlijke verzet tegen de Jodenvervolging - 75 Jaar Vrijheid, Op weg naar 2020