APELDOORN - Februari 1945, de hongerwinter is in volle gang. Vooral in de grote steden zijn bijna geen levensmiddelen meer te krijgen. Mensen gaan op hongertocht, vanuit de randstad trekken ze naar het oosten van het land, wanhopig op zoek naar eten. Maar ook in Apeldoorn is de voedselsituatie nijpend. Op 12 februari schrijft Jo Licht in zijn dagboek over de tekorten.

Jo Licht komt uit Eindhoven, waar hij bij Philips werkt. Maar hij wordt ziek en in augustus 1944 gaat hij naar kennissen in de buurt van Apeldoorn, om te herstellen. Als zijn vrouw Cisca hem, samen met hun dochtertje Annie, na vier weken komt ophalen, breekt de spoorwegstaking uit. De familie Licht kan niet terug naar Eindhoven en moet tot het einde van de oorlog bij nicht Dina in Apeldoorn blijven. En dat terwijl Eindhoven na Operatie Market Garden al bevrijd is. Het worden pittige maanden vol uitdagingen, want die winter zal de geschiedenisboeken ingaan als de beruchte hongerwinter. Niet alleen in de randstad, ook in Apeldoorn is het bar en boos.

 

Jongens likken pannen uit tijdens de hongerwinter - Nationaal Archief - publiek domein

Op hongertocht

Een beetje brood, wat soep en soms 75 gram vlees, als dat er is. Dat is het rantsoen dat inwoners van Rotterdam krijgen in februari 1945. Geen melk, boter of kaas. Zelfs niet voor de kinderen en zieken. En dus gaan randstedelingen op hongertocht naar het oosten van het land, in de hoop daar wél wat levensmiddelen te kunnen kopen. Maar ook in Apeldoorn heerst voedselschaarste. De omgeving is overspoeld door evacués uit Arnhem en dat zijn allemaal extra monden die gevoed moeten worden. Mensen moeten vaak urenlang in de rij staan voor een beetje eten en het aantal diefstallen neemt enorm toe. En de dieven zijn niet op zoek naar waardevolle sieraden of dure schilderijen, nee, er worden konijnen, kippen, geiten en aardappelen gestolen, om op te eten. 

Jo Licht gaat regelmatig op pad om eten te verzamelen. Op 6 februari heeft hij een goede dag, hij kan in Welsum bij Olst 14 eieren, 2 pond tarwe, 1 pond rogge en 8 pond gerst kopen. Een meisje uit Amsterdam, dat hij onderweg tegenkomt, heeft minder geluk, zij heeft in een dag maar 1 pond rogge en 1 maaltje aardappelen opgehaald.

Aardappelschillen eten

Op 12 februari noteert Jo over de voedseltekorten:
“... In Apeldoorn nog steeds hetzelfde, geen bonnen die geldig worden en als er een enkele uitkomt kan er niets op gekocht worden, omdat de winkelier geen voorraad heeft. Cisca, Dina en de kinderen leven in hoofdzaak op hetgeen ik nog meebreng en dat is ons geluk nog, dat het mij nog steeds zoo goed is gegaan.

De gort die ik laatst bij een boer gekocht had, heb ik laten pellen, plus nog wat melk, eieren en appels die ik meebracht, was ik weer van harte welkom. Maar als ze ’s avonds naar de fam. Vlottes gaan in de Hoogstraat (nachtlogies) nemen ze altijd nog wat mee want die menschen hebben helemaal niets.

Door velen worden reeds aardappelschillen gegeten. Zoo sprak ik ook een meisje die dat thuis met de hele familie gegeten hadden, het was niets lekker zei ze, ze kregen het er zoo van in de maag.

Een boer uit de omgeving Nijbroek, was vanmorgen aan het dorschen, een ieder kreeg één pond rogge, maar we moesten eerst het persoonsbewijs afgeven en onze namen werden netjes in een boek geschreven, voor we het persoonsbewijs terugkregen en de pond rogge tegen betaling in ontvangst konden nemen. En nu komt er zeker later met gullende letters in het geschiedboek te staan . . . G. K…… geeft één pond rogge aan noodlijdende menschen en heeft hiermede velen van de hongerdood gered. Maar door velen word vermoed dat hij op grote schaal in ’t zwart doet, dus wil hij safe zijn, als het op een eind loopt.

Een juffrouw uit Amsterdam, liet me vanmorgen een prachtig gouden dameshorloge zien, een erfstuk van haar overleden moeder, ze hoopt er een mud rogge voor te krijgen! Kleren hebben de menschen haast niet meer en de boeren willen ze niet. Ze hebben hun kleer- en linnenkasten al overvol. Goud en zilver dat vragen de boeren op het ogenblik, dat blijft z’n waarde behouden.”

 

Mensen op hongertocht - Nationaal Archief - Publiek domein


Treurig om te zien

Diezelfde dag noteert Reinier Hardonk, een inwoner van Apeldoorn:
“...Naar Vaassen geweest voor wat roggemeel. Het lukt eerst niet best maar tenslotte wat meel meegebracht à f.0.20 per pond, dus goedkoop. Ook karnemelk van daar meegenomen. Op de wegen geweldig veel mensen met fietsen of sjouwend met karretjes en wagentjes. Allen zijn afkomstig uit het westen en proberen wat voedsel op te scharrelen. Soms komen ze met hun gehele huishouden, kleine kinderen en oude moeders inbegrepen. Vaak treurig om te zien.”


Meer Apeldoornse dagboekfragmenten in oorlogstijd zijn te lezen op:
https://www.oud-apeldoorn.nl/dagboek-oorlog/index.html

https://www.apeldoornendeoorlog.nl/bronnen/archivalia/oorlogskroniek-van-apeldoorn/

Deel op Facebook
Deel in je netwerk
Deel op Twitter
Deel met een vriend